Chế độ ăn dựa trên thực vật so với thuần chay. Đâu là điểm khác biệt.

Chế độ ăn uống của người Mỹ đang dần thay đổi từ việc tiêu thụ một lượng lớn thực phẩm động vật sang một cuộc sống với nhiều thực phẩm thực vật hơn. Thật vậy, sự thay đổi này đã được chứng minh trong ngành công nghiệp thực phẩm đang bùng nổ, đạt 3,3 tỷ đô la doanh thu trong năm 2018.

Bây giờ, chúng ta đã nghe gia đình hoặc bạn bè ăn thuần chay (vegan diet), hoặc đã áp dụng chế độ ăn dựa trên thực vật (plant-based diet). Một số khác dùng cụm từ chế độ ăn thực vật toàn phần (whole food plant-based diet). Những thuật ngữ này có ý nghĩa gì với chúng ta ngày nay? Hãy tìm hiểu sâu hơn nữa trong phần dưới.

Sự khác biệt giữa chế độ ăn thuần chay (vegan) và chế độ ăn dựa trên thực vật (plant-based) là gì?

Một chế độ ăn uống dựa trên thực vật (plant-based diet) chủ yếu bao gồm thực vật; hầu hết mọi người sử dụng thuật ngữ này để chỉ chế độ ăn 100% thực vật, nhưng một số người khác cho phép chế độ bao gồm một lượng nhỏ các sản phẩm động vật.

Còn chế độ ăn thuần chay (vegan diet) hoàn toàn loại bỏ tất cả các sản phẩm động vật.

Donald Watson đã đặt ra thuật ngữ chay (vegan) vào năm 1944 để mô tả một người kiêng hoàn toàn các sản phẩm động vật vì lý do đạo đức. Sau đó, xuất hiện cụm chế độ ăn thuần chay (vegan diet), đây là chế độ ăn đã loại bỏ hoàn toàn các loại thực phẩm có nguồn gốc động vật. Theo thời gian, ngày càng có nhiều người bắt đầu áp dụng cách ăn thuần chay vì những lý do khác ngoài yêu động vật (như sức khỏe và môi trường), và ngày nay chế độ thuần chay (vegan diet) thường được sử dụng để mô tả chế độ không bao gồm các sản phẩm động vật (bao gồm cả việc ăn uống và sử dụng các sản phẩm từ động vật như giày dép da thú, áo lông thú…)

Xem thêm Sự thật về đạm thực vật

Với chế độ ăn uống dựa trên thực vật (plant-based diet), phần lớn thực phẩm đến từ thực vật. Thuật ngữ này bắt nguồn từ cộng đồng khoa học sức khỏe, nơi nó phù hợp hơn so với ăn chay (vegetarian) hay thuần chay (vegan).

Trước tiên, thuật ngữ này được tách ra khỏi ý nghĩa đạo đức; thứ hai, điều đó không có nghĩa là không bao giờ ăn thịt, hay không bao giờ ăn các sản phẩm từ động vật. Việc tiêu thụ một lượng rất nhỏ thực phẩm động vật một cách không thường xuyên sẽ không ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe của chế độ ăn uống dựa trên thực vật.

Biểu đồ so sánh chế độ ăn uống dựa trên thực vật so với thuần chay

Chế độ ăn thực vật toàn phần (whole food plant-based) là gì?

Một chế độ ăn thực vật toàn phần (whole food plant-based) tập trung vào thực phẩm thực vật nguyên chất, chưa tinh chế hoặc tinh chế tối thiểu và loại trừ hoặc giảm thiểu thịt, các sản phẩm từ sữa, trứng và thực phẩm tinh chế cao như bột tẩy trắng, tinh chế đường và dầu. Một người ăn theo cách này sẽ ăn chủ yếu là trái cây, rau quả (bao gồm cả củ và rau có tinh bột), ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu.

Xem thêm Phytonutrients – Món quà vô giá từ sự đa sắc màu của thực vật

Thực phẩm thuần chay được chế biến cao đã trở nên phổ biến rộng rãi hơn. Đồng thời, vì mục đích tiếp thị, nhiều nhà sản xuất đã bắt đầu dán nhãn những thực phẩm thuần chay được chế biến cao này là dựa trên thực vật (plant-based). Điều này đã tạo ra một hiểu nhầm đồng nghĩa giữa thuần chay (vegan) và dựa trên thực vật (plant-based). Các loại thực phẩm có nhãn mác dựa trên thực vật (plant-based) nói chung là thuần chay; còn nó có tốt cho sức khỏe hay không là một vấn đề khác.

Có thể vừa ăn thuần chay và ăn thực vật toàn phần?

Vâng! Nó rất phổ biến và khuyến khích. Nhiều người áp dụng chế độ ăn thực vật toàn phần và sau khi trải nghiệm những lợi ích sức khỏe đáng kể, trở nên quan tâm đến các lý do khác để tránh các sản phẩm động vật, như tác động môi trường và các vấn đề đạo đức xung quanh việc chăn nuôi tại nhà máy. Chúng tôi cũng nghe tin từ những người ăn thuần chay, sau một thời gian, họ quyết định áp dụng chế độ ăn thực phẩm có nguồn gốc thực vật vì sức khỏe của họ.

Xem thêm 7 bước đơn giản để chuyển sang chế độ ăn dựa trên thực vật

Lịch sử ra đời của cụm từ “dựa trên thực vật” (plant-based) và “thực vật toàn phần” (Whole food plant-based).

Năm 1980, Tiến sĩ T. Colin Campbell, Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ nghiên cứu về tác động điều trị của chế độ ăn ít chất béo, nhiều chất xơ, ăn thực vật đối với bệnh ung thư. Campbell đã tìm kiếm một thuật ngữ ngắn gọn bao gồm mô hình ăn uống này mà không cần phải cân nhắc về đạo đức. Do đó, thuật ngữ có nguồn gốc từ thực vật (plant-based) đã ra đời trong thế giới của khoa học dinh dưỡng. Vài năm sau, sau khi làm chứng chống lại ngành công nghiệp thực phẩm chức năng, Campbell đã nối thêm vào “thực phẩm toàn phần” (whole food) thành thực vật toàn phần (whole food plant-based), để làm rõ rằng đó là toàn bộ thực phẩm, không phải là các chất dinh dưỡng cô lập, có tác dụng tăng cường sức khỏe.

Nguồn tiếng anh: Plant-Based Diet vs. Vegan Diet: What’s the Difference?